Θεολογικές παραδοξότητες στον καιρό του κορονοϊού

Screenshot 2020-03-31 at 3.59.40 PMΟ Θανάσης Παπαθανασίου, σε ένα ευθύβολο θεολογικό του μελέτημα με τίτλο «Χαμένοι στην Ηθική — Στάσεις της σύγχρονης ορθόδοξης θεολογίας» (στο Η επιστροφή της ηθικής, Άρτος Ζωής 2013), κάνει μια καίρια νομίζω επισήμανση: η Θεία Ευχαριστία της Εκκλησίας δεν είναι μόνο πηγή της ηθικής στάσης του χριστιανού προς τον αδελφό του, αλλά συνάμα και εκπήγασμα αυτής. Αυτό σημαίνει τάχα πως η Θεία Ευχαριστία δεν είναι το απόλυτο κέντρο της ζωής της Εκκλησίας; Όχι, δεν σημαίνει αυτό. Σημαίνει όμως πως δεν είναι το απροϋπόθετο κέντρο της Εκκλησίας. Η Θεία Ευχαριστία υπάρχει μεν στο απόλυτο κέντρο της εκκλησιαστικής μας ζωής, τελώντας όμως διαρκώς σε μυστική σχέση με το χρέος προς τον αδελφό — πηγάζει απ’ αυτό και του γίνεται πηγή κι η ίδια: «Η ηθική, όχι ως αυτόνομοι κανόνες καλής συμπεριφοράς, αλλά ως η νέα στάση ζωής την οποία θέλει ο Θεός από τον άνθρωπο, ως ο αναπροσανατολισμός του ανθρώπου προς τον Άλλον, είναι και προαπαιτούμενο συστατικό της ευχαριστίας — όχι μόνο συνέπειά της» (σελ. 303).

Ο συγγραφέας επισημαίνει παρακάτω πως δίπλα στην περίφημη ρήση του αγίου Νικολάου Καβάσιλα «η Εκκλησία σημαίνεται εν τοις μυστηρίοις», ο ίδιος Άγιος τοποθετεί ως σημείο της Βασιλείας, την αγαπητική πράξη, τη φιλανθρωπία, την έμπρακτη αλληλεγγύη προς τους αναγκεμένους. Και μάλιστα, η φιλάνθρωπη πράξη για τον Καβάσιλα δεν είναι κάτι που αφορά μόνο στο τώρα, στον παρόντα αιώνα, αλλά και στα Έσχατα: «Μιλώντας για την εσχατολογική Βασιλεία ο Καβάσιλας δεν παρουσιάζει τον Χριστό μόνο ως προεστώτα της ευχαριστιακής σύναξης, αλλά και ως εσχατολογικό διάκονο των συνδαιτημόνων» (σελ. 306). Κοντολογίς, το Σώμα και το Αίμα του Χριστού και η διακονία του πλησίον είναι δύο μυστήρια που αλληλοεκπηγάζονται και αλληλοτροφοδοτούνται. Δεν μπορείς να προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, λέει ο Χριστός, αν είσαι κακιωμένος με τον αδελφό σου. Πρώτα θα συμφιλιωθείς και μετά θα προσέλθεις — «πρώτον καταλλάγηθι τοις σε λυπούσιν, έπειτα μυστικήν βρώσιν φάγε»… Τα πάντα για τον άλλον λοιπόν˙ αυτό είναι το προαπαιτούμενο και το παρεπόμενο της Ευχαριστίας.

Ζούμε σε περίεργους καιρούς. Στις μέρες του κορονοϊού, καλούμαστε να διακονήσουμε το πρόσωπο του πλησίον, του αδελφού, όχι «παντού», στις αγορές και τους δρόμους, αλλά κλεισμένοι στα σπίτια μας. Στις παρούσες περιστάσεις, «πλησίον» δεν είναι μόνο ο φτωχός που πρέπει να ταΐσουμε, ο αναγκεμένος που πρέπει να συνδράμουμε, αλλά και ο κάθε συμπολίτης μας τον οποίο δεν πρέπει… να κολλήσουμε! Καλούμαστε να μείνουμε έγκλειστοι για να υπηρετήσουμε όχι πια την ανάγκη του μόνο, αλλά την ίδια του τη ζωή. Δίχως καν να τον συναντήσουμε κατά πρόσωπο, δίχως καν να σχετιστούμε μαζί του. Παράδοξα πράγματα… 

Καταπώς μας λένε οι επιστήμονες —και σάμπως ποιον άλλο να ακούσουμε απέναντι σ’ έναν αόρατο εχθρό;— πάνω από τους μισούς φορείς του ιού, τον φέρουν ασυμπτωματικά, δηλαδή δίχως να το γνωρίζουν. Με άλλα λόγια, αν κουβαλώντας τον ιό ασυμπτωματικά, βγω έξω από το σπίτι μου (επειδή ακριβώς νιώθω καλά) και αγγίξω μέρη, συναναστραφώ ανθρώπους, ενδέχεται αθελά μου να βλάψω άλλους, να τους κολλήσω και να νοσήσουν, να κινδυνεύσουν. Ή να γίνουν κι αυτοί φορείς του ιού ασυμπτωματικοί, ακούσιοι δράστες μιας διασποράς που θα φτάσει μοιραία ίσως μέχρι τους ευπαθείς, αυτούς που κινδυνεύουν, τους άγνωστους και απόμακρους αναγκεμένους. Τούτες τις μέρες του εκούσιου εγκλεισμού, οι «φτωχοί», «οι πλησίον», «οι αναγκεμένοι» μας καλούν να τους διακονήσουμε χωρίς να κάνουμε τίποτα. Μόνο μένοντας στο σπίτι! Αλλόκοτοι καιροί για χριστιανούς…

Όμως, όσο πλησιάζει το Πάσχα, πληθαίνουν οι ευσεβείς φωνές που δεν αντέχουν άλλο αυτή την παθητική προσφορά προς τον πλησίον: «Θέλουμε να ανοίξουν οι ναοί!», λένε. «Έστω για λίγους — μόνο ο ιερέας και 5-6 άτομα», λένε κάποιοι (πονηρά ή μη). «Μα πώς θα περάσει Πάσχα, χωρίς να ζήσουμε τη Μεγάλη Εβδομάδα;», αναρωτιούνται άλλοι (ιερείς, αρχιερείς, απλοί λαϊκοί). Κατανοητά όλα αυτά. Ποιος χριστιανός δεν έχει μέσα του φυλαγμένη τη Μεγάλη Εβδομάδα ως κάτι μυστικό και πολύτιμο; Ποιος πιστός μπορεί να διανοηθεί το έτος δίχως τη νύχτα της Αναστάσεως; Και ποιος ευλαβής άνθρωπος μπορεί να ζει μακριά από τη Θεία Ευχαριστία;

Ναι, κατανοητά όλα αυτά και πολύ ανθρώπινα. Αλλά η θεολογία που παρέθεσα στην αρχή μάς βάζει δύσκολα… Τι λογής Ευχαριστία θα τελέσουμε, αν για την τέλεσή της θα πρέπει να θέσουμε σε κίνδυνο τους αδελφούς μας; Πόσο έγκυρη θα είναι η Ευχαριστία μας, αν έχει απωλέσει αυτό που είναι πηγή και εκπήγασμά της: το χρέος προς τους αδελφούς; Τι είναι σύστοιχο προς το ήθος της Ευχαριστίας φέτος, η τέλεσή της ή η πρόσκαιρη μη τέλεσή της για χάρη των αναγκεμένων αδελφών; Γίνεται να κοινωνήσουμε Χριστό, παραβλέποντας τις εικόνες Του, τους ευπαθείς συνανθρώπους μας; Κι αν τους παραβλέψουμε τι λογής Χριστός θα είναι αυτός που θα κοινωνήσουμε; 

Το ζήτημα δεν είναι αν το κράτος μπορεί να κατανοήσει ξένες για τη λογική του λατρευτικές ανάγκες (τις δικές μας). Το ζήτημα είναι αν εμείς οι ίδιοι καταλαβαίνουμε ποιον Θεό λατρεύουμε, για να μπορέσουμε να βρούμε διέξοδο στο εσωτερικό μας δίλημμα: από τη μία το έθος της ευσέβειάς μας επιζητά απεγνωσμένα τη λατρεία μας (αυτό που ξέρουμε κι αποτελεί ζωή μας). Από την άλλη, το ήθος της θεολογίας μας μάς ζητά υπερβάσεις μιας αλλόκοτης παθητικής αυτοθυσίας… 

Παράδοξα διλήμματα σε παράδοξους καιρούς. Παράδοξα και δύσκολα.

This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…, Κατόψεις… χριστιανικές!, Uncategorized. Bookmark the permalink.

2 Responses to Θεολογικές παραδοξότητες στον καιρό του κορονοϊού

  1. ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΡΑΓΚΟΥΛΙΔΗΣ says:

    Ευχαριστούμε πολύ. Καλό μήνα!
    Χ.Φ.

    On Tue, Mar 31, 2020 at 4:18 PM VASSILIS ARGYRIADIS wrote:

    > vasargy posted: “Ο Θανάσης Παπαθανασίου, σε ένα ευθύβολο θεολογικό του
    > μελέτημα με τίτλο «Χαμένοι στην Ηθική — Στάσεις της σύγχρονης ορθόδοξης
    > θεολογίας» (στο Η επιστροφή της ηθικής, Άρτος Ζωής 2013), κάνει μια καίρια
    > νομίζω επισήμανση: η Θεία Ευχαριστία της Εκκλησίας δεν”
    >

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s