Οι γενοκτονίες και το Ολοκαύτωμα

Holocaust 1Καιρό ήθελα να γράψω γι’ αυτό το ζήτημα, αλλά τώρα, με την ευκαιρία του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου, μού δίνεται μια καλή ευκαιρία.

Γιατί έχει νόημα να ποινικοποιείται η άρνηση του Ολοκαυτώματος; Είναι άραγε εύλογο το αίτημα εκείνης της μερίδας του πολιτικού κόσμου (και της Εκκλησίας, στην επίσημη ανακοίνωσή της) να ποινικοποιηθεί μαζί με την άρνηση του Ολοκαυτώματος και η άρνηση της γενοκτονίας των Ποντίων και των Αρμενίων κ.ο.κ.;

Ας ξεκινήσω από το δεύτερο. Κατ’ αρχάς, δεν γνωρίζω κανέναν στην Ελλάδα που να αρνείται τη γενοκτονία των Ποντίων ή των Αρμενίων, οπότε αναρωτιέμαι ποιο το νόημα να συμπεριληφθεί στο νομοσχέδιο η εν λόγω πρόβλεψη. Είναι σαν να λέμε ότι στο νομοσχέδιο όπου ποινικοποιούνται συγκεκριμένες αντιοικολογικές μέθοδοι καλλιέργειας ντομάτας, θα πρέπει να προστεθεί και η ποινικοποίηση των αντίστοιχων μεθόδων καλλιέργειας της παπάγιας — μα αφού στην Ελλάδα δεν καλλιεργείται παπάγια, ποιος ο λόγος;

Εντάξει, αντιλαμβάνομαι ότι είναι αρκετά εξαπλουστευτικό αυτό που (χάριν αστειότητας) λέω, αλλά εν πάση περιπτώσει, αυτό που εννοώ είναι ότι αν δεν υπήρχε το ενδεχόμενο της ποινικοποίησης της άρνησης του Ολοκαυτώματος, ουδείς θα σκεφτόταν να προτείνει την ποινικοποίηση της άρνησης της γενοκτονίας των Αρμενίων. Κι αυτό από μόνο του εγείρει υποψίες. Τι είδους υποψίες; Ότι απλά η πρόταση για τις γενοκτονίες προέρχεται (εδώ στην Ελλάδα πάντοτε) από μια συντηρητική μερίδα της ελληνικής κοινωνίας, η οποία (ούσα αορίστως αντισημιτική) επιδιώκει ένα “πατριωτικό” αντιστάθμισμα, εξισορροπιστικό της “απειλής” που, κατ’ αυτούς, σημαίνει η ποινικοποίηση της άρνησης του Ολοκαυτώματος. Διότι, για μια μεγάλη συντηρητική μερίδα του ελληνικού λαού, “οι Εβραίοι φταίνε για όλα” και “είναι πίσω από κάθε συνομωσία” και αντιστρατεύονται τον ελληνισμό, οπότε ποινικοποιώντας την άρνηση του Ολοκαυτώματος ενδίδουμε στις βουλές τους και παραχωρούμε ζωτικό χώρο στην προπαγάνδα τους. Κι “εφόσον δεν μπορούμε να αποτρέψουμε το νομοσχέδιο, ας ζητήσουμε κάτι άλλο ‘πατριωτικό’, έτσι για να τους μπούμε στο μάτι” — κάπως έτσι περίπου φαντάζομαι το σκεπτικό τους…

Απ’ την άλλη πλευρά βέβαια, δεν αποκλείεται να κάνω λάθος (δεν είμαι δα και ειδικός) και να υπάρχει στον τόπο μας ισχυρό κύμα αμφισβήτησης της γενοκτονίας των Ποντίων, που εγώ αγνοώ… ΟΚ. Είναι όμως το Ολοκαύτωμα ίδιο πράγμα με τη γενοκτονία των Αρμενίων και των Ποντίων, ώστε να συναριθμηθούν μαζί στο ίδιο νομοσχέδιο; Τι το ξεχωριστό έχει το Ολοκαύτωμα και αξίζει να ποινικοποιείται η άρνησή του;

Εδώ το πράγμα θέλει προσοχή. Προφανώς η διαφορά μεταξύ Ολοκαυτώματος (των Εβραίων) και γενοκτονίας (Αρμενίων, Ποντίων κ.α.) δεν είναι ποσοτική — δηλαδή δεν πρόκειται για τη συγκριτική υπεροχή του Ολοκαυτώματος σε αριθμό θυμάτων. Το Ολοκαύτωμα μπορεί να είναι η “μητέρα” των ειδεχθών εγκλημάτων πολέμου, αλλά δεν είναι αυτός ο λόγος που το καθιστά αυτό που είναι. Διότι το Ολοκαύτωμα (ως γενοκτονία των Εβραίων, όπως έχει εδραιωθεί στη συλλογική συνείδηση, ανεξάρτητα αν δεν ήταν μόνο αυτό) έχει συμβολικό νόημα που υπερβαίνει τον χαρακτήρα του ως έγκλημα πολέμου.

Οι Εβραίοι δεν εξολοθρέφτηκαν επειδή αντιστρατεύονταν την ιδεολογία των θυτών, ή επειδή επιβουλεύονταν την ακεραιότητα των θυτών, ή επειδή βρέθηκαν τάχα στο αντίπαλό τους στρατόπεδο. Οι Εβραίοι δεν εξολοθρεύτηκαν για κάτι που πίστευαν, ή για κάτι που δεν πίστευαν˙ για κάτι που έκαναν ή για κάτι που δεν έκαναν. Εξολοθρεύτηκαν μαζικά επειδή γεννήθηκαν Εβραίοι κι ήταν, κατά τους θύτες τους, εκ φύσεως κατώτεροι αξιολογικά από κάθε άλλο άνθρωπο. Εξολοθρεύτηκαν γι’ αυτό που εκ γενετής ήταν.

Αυτή η προϋπόθεση δεν ισχύει για τους Αρμένιους και τους Πόντιους, οι οποίοι εξολοθρεύτηκαν με τρόπο φρικαλέο, όχι επειδή ήταν φυλετικά κατώτεροι, αλλά επειδή —για να το πούμε σχηματικά— βρέθηκαν σε λάθος τόπο τη λάθος στιγμή. Αν ένας Αρμένιος ή ένας Πόντιος ασπαζόταν το Ισλαμ, μπορούσε κάλλιστα να γλυτώσει τη σφαγή. Αυτή η συνθήκη δεν ίσχυε για κανέναν Εβραίο του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου. Στο μυαλό των θυτών των Εβραίων, η εβραϊκή φυλή ήταν κατώτερη φυλή, που μόλυνε το ανθρώπινο γένος και έπρεπε να εξαλειφθεί.

Το να πιστεύεις ότι υπάρχουν άνθρωποι εκ φύσεως κατώτεροι αξιολογικά από κάποιους άλλους, όχι επειδή είναι λιγότερο έξυπνοι ή λιγότερο δυνατοί ή λιγότερο ικανοί (πάντα θα υπάρχουν τέτοιες διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους ανθρώπους), αλλά επειδή κυλάει στις φλέβες τους “χειρότερο” αίμα από τους άλλους, σημαίνει ότι αρνείσαι τα θεμέλια του δυτικού πολιτισμού, τις αξίες πάνω στις οποίες θεμελιώνονται τα συντάγματα των ευρωπαϊκών κρατών, την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, την ισότητα, την ελευθερία, την αλληλεγγύη, το δίκαιο που διέπει τα σύγχρονα δυτικά κράτη, τις θεσμικές τους δομές… όλα! Γιατί όλα βασίζονται στην πίστη πως οι άνθρωποι γεννιόμαστε ίσοι. Με άλλα λόγια, με την πίστη σου αυτή, αρνείσαι τον ίδιο τον νεωτερικό πολιτισμό.

Το Ολοκαύτωμα είναι γέννημα της πίστης πως κάποιοι άνθρωποι είναι γενετικά κατώτεροι από κάποιους άλλους. Στο Ολοκαύτωμα βλέπει ο δυτικός πολιτισμός την προσπάθεια άρνησης των ίδιων των θεμελίων του, των ίδιων των ανθρωπιστικών του κατακτήσεων. Κι ως εκ τούτου, η άρνηση του Ολοκαυτώματος φαντάζει ως συμβολική συμπερίληψη εκείνης της πίστης, που αρνείται τα ανθρωπιστικά ιδεώδη πάνω στα οποία στηρίζεται η ύπαρξη των κοινωνιών μας.

Και  πράγματι, η εμπειρία δείχνει πως αυτός που αρνείται το Ολοκαύτωμα, δεν το αρνείται για να αμφισβητήσει τάχα ένα ιστορικό γεγονός (την αντικειμενικότητα του οποίου μόνο κατατονικοί θα μπορούσαν να αρνηθούν), αλλά για να υπονομεύσει ιδεολογικά (δια της αμφισβητήσεως της εκτάσεως του γεγονότος) τις αξίες του σύγχρονου πολιτισμού. Η μέχρι σήμερα εμπειρία μας δείχνει πως αρνητές του Ολοκαυτώματος είναι όλα εκείνα τα ακροδεξιά γκρουπούσκουλα, που θα δυναμίτιζαν ευχαρίστως τις θεμελιώδεις αρχές των ευρωπαϊκών συνταγμάτων, για να τις αντικαταστήσουν με τα εκτρωματικά ιδεολογήματα των φυλετικών διακρίσεων.

Απ’ την άλλη μεριά, οι γενοκτονίες μέσα στην ιστορία είναι θλιβερά γεγονότα, απάνθρωπα και ειδεχθή, η άρνηση των οποίων πρέπει να στιγματίζεται και να ποινικοποιείται, όταν γίνεται κακόβουλα και με στόχο τον ευτελισμό της σημασίας τους. Γι’ αυτό και το υπό συζήτηση νομοσχέδιο προβλέπει κάτι τέτοιο στο δεύτερο άρθρο του (η αναφορά είναι γενική, δεν εξειδικεύεται στη γενοκτονία Αρμενίων, Ποντίων κ.λπ.). Όμως το να εξισώνουμε το Ολοκαύτωμα με οποιαδήποτε άλλη γενοκτονία είναι, κατά τη γνώμη μου, άστοχο. Σε κάθε προσπάθεια ποινικοποίησης της άρνησης των εγκλημάτων πολέμου, το Ολοκαύτωμα πρέπει να έχει την ξεχωριστή του θέση, καθότι διαθέτει ένα συμβολικό πυρήνα που το διαφοροποιεί από κάθε άλλο έγκλημα πολέμου.

Βέβαια, κανείς δεν αμφισβητεί πως ο ντόρος που γίνεται διεθνώς για το Ολοκαύτωμα έχει πίσω του και τα ιδιοτελή κίνητρα του λόμπι των Εβραίων. Σύμφωνοι. Κάθε λόμπι —και οι Έλληνες διαθέτουν το δικό τους στην Αμερική— προωθεί τη δική του ατζέντα. Είναι όμως λάθος να μειώνουμε τη σημασία του Ολοκαυτώματος στο επίπεδο αυτό. Μετά τον πόλεμο, αναπτύχθηκε τεράστια συζήτηση γύρω από το Ολοκαύτωμα —ανάλογη συζήτηση δεν έχει αναπτυχθεί για καμία άλλη γενοκτονία— και γεννήθηκε μέσα από τα σπλάχνα της Ευρωπαϊκής (και όχι μόνο) σκέψης πλήθος βιβλιογραφίας, που οδήγησε σε σημαντικές συμβολές στον χώρο του στοχασμού, της φιλοσοφίας, της λογοτεχνίας, της θεολογίας και της πολιτικής θεωρίας. Είναι ακριβώς αυτός ο κατατεθειμμένος στοχασμός γύρω από το νόημα του κακού, την ύπαρξη του Θεού μετά το Άουσβιτς, τη μοίρα του ανθρωπισμού, τους θεσμικούς τρόπους αυτοπροστασίας της Δημοκρατίας κ.λπ., που προσέδωσε στο Ολοκαύτωμα το συμβολικό του περιεχόμενο˙ όχι η σιωνιστική τάχα επιρροή…

Το Ολοκαύτωμα είναι μια υπόθεση της ανθρωπότητας και πρέπει να αποτελεί έγνοια όλων μας. Στην άρνηση του Ολοκαυτώματος διακυβεύεται συμβολικά το ίδιο το περιεχόμενο του πολιτισμού μας. Και τα ρήγματα στη σφαίρα του συμβολισμού της ζωής είναι προάγγελοι ρηγμάτων στον ιστό της πραγματικής ζωής.

Advertisements
This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s