Περί ομοφυλοφιλίας ΙΙ: ατομικά δικαιώματα και συλλογικό συμφέρον

ομοφ ΙΙΣτο δεύτερο αυτό post για την ομοφυλοφιλία, θέλω να κάνω κάποιες πολιτικές και κοινωνικές νύξεις όσον αφορά στο φαινόμενο. Όμως, πρώτα απ’ όλα, είναι απαραίτητη μια διευκρίνηση όσον αφορά στον τρόπο που αντιλαμβάνομαι την πολιτική και την κοινωνία:

Κοινωνία δεν είναι μονάχα το άθροισμα των υποκειμένων που την απαρτίζουν, δεν είναι δηλαδή απλά το σύνολο των μεμονομένων ατομικοτήτων που συγκατοικούν στα ίδια γεωγραφικά όρια. Η κοινωνία είναι ΚΑΙ κάτι άλλο πέρα από τα μεμονομένα άτομα. Η κοινωνία είναι και μια υπερατομική οντότητα με τα δικά της συμπτώματα, τις δικές της ανάγκες και την ιδιαίτερή της σημασία. Κατά συνέπεια, η πολιτική βούληση, όπως την αντιλαμβάνομαι εγώ (και όχι μόνο εγώ, ασφαλώς), οφείλει να λαμβάνει υπόψη της όχι μονάχα το άτομο και τις ανάγκες του, αλλά και την κοινωνία ως όλον (και τις ανάγκες της). Αυτά τα δύο δεν αποτελούν πάντοτε συμπλέοντες παράγοντες στη διαμόρφωση της σκέψης μας. Ενίοτε συγκρούονται και μάλιστα σφόδρα, και η εξισορρόπηση των συνεπειών από αυτή τη σύγκρουση είναι συχνά πολύ δύσκολη υπόθεση. Θέλει λεπτότητα και διάκριση προτεραιοτήτων. Πρωτίστως απαιτεί ενδελεχή διαβούλευση, πράγμα απαιτητικό και γι’ αυτό δύσκολο στις σύγχρονες μαζικές δημοκρατίες.

Τα ζητήματα που αφορούν το λόμπυ των ομοφυλοφίλων είναι πολλά: σύμφωνο συμβίωσης, πολιτικός γάμος (για θρησκευτικό δεν γίνεται προφανώς λόγος στα πλαίσια της ορθόδοξης εκκλησίας), υιοθεσία παιδιών, υιοθέτηση ομοφυλόφιλης ατζέντας στα σχολικά προγράμματα, το ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο κοκ. Μια χοντροκομμένη αντιμετώπισή τους, τείνει να τα αντιμετωπίζει όλα μονομερώς: είτε θετικά (ναι σε όλα), είτε αρνητικά (όχι σε όλα). Εντούτοις, κατά τη γνώμη μου, τα παραπάνω ζητήματα διαφοροποιούνται σημαντικά μεταξύ τους. Δεν είναι ισοβαρή, ούτε αγγίζουν τα ίδια πεδία μιας κοινωνίας. Ως εκ τούτου, πρέπει καθένα τους να εξετάζεται ξεχωριστά.

Ας δώσουμε ένα παράδειγμα: είναι το σύμφωνο συμβίωσης και ο πολιτικός γάμος ομοφυλοφίλων ίδια ζητήματα. Νομίζω πως όχι. Το σύμφωνο συμβίωσης είναι μια διαδικαστική ρύθμιση, που βοηθά τους ομοφυλόφιλους να τακτοποιούν κάποια πρακτικά ζητήματα της κοινής ζωής τους, ενώ ο πολιτικός γάμος, πέρα από μια τέτοια ρύθμιση, είναι και μια συμβολική τελετουργία.

[Κάθε κοινωνία έχει τις συμβολικές της τελετουργίες. Χωρίς να έχω εξειδικευμένες κοινωνιολογικές γνώσεις, θα τις περιέγραφα περίπου ως δημόσιες τελετές, ή ιδιωτικές τελετές, που όμως λαμβάνουν χώρα στον δημόσιο χώρο και η τυπολογία τους έχει καθοριστεί απ’ αυτόν. Οι συμβολικές τελετουργίες συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τις κρατούσες αξίες της κοινωνίας και τις καλλιεργούν (το αν το κάνουν επιτυχώς ή ανεπιτυχώς, είναι μια άλλη συζήτηση˙ πάντως υπάρχουν —εκτός των άλλων— και για να καλλιεργούν τις αξίες μιας κοινωνίας). Για παράδειγμα: ο γάμος στο δημαρχείο ή στην εκκλησία, η παρέλαση για τον εορτασμό μιας εθνικής γιορτής, η ορκωμοσία ενός προέδρου κοκ. Όλα αυτά ανήκουν στον χώρο του δημόσιου συμβολισμού, ο οποίος βέβαια περιλαμβάνει και ποικίλες άλλες πολιτικές εκδηλώσεις, πέρα από τις θεσμοθετημένες τελετές].

Το σύμφωνο συμβίωσης είναι μια, περίπου, ιδιωτική υπόθεση — μια ιδιωτική τακτοποίηση του status δύο ανθρώπων απέναντι στο κράτος, πράγμα που εξυπηρετεί τόσο τους συγκεκριμένους ανθρώπους, όσο ενδεχομένως και το κράτος. Όμως, ο πολιτικός γάμος είναι άλλο πράγμα. Δεν είναι μόνο μια απλή ιδιωτική ρύθμιση, είναι και μια συμβολική τελετουργία. Οι ομοφυλόφιλοι, με τον δημόσιο γάμο τους (ή και με τις περίφημες παρελάσεις τους), δεν επιδιώκουν απλώς να προασπίσουν τα ατομικά τους δικαιώματα. Επιδιώκουν να διεμβολίσουν και τον χώρο των συμβολικών τελετουργιών μιας κοινωνίας, άρα εμμέσως και τον πυρήνα του αξιακού συστήματος μιας κοινωνίας. Το πολιτικό ζήτημα πλέον ξεφεύγει από την οπτική των ατομικών δικαιωμάτων και πρέπει να ιδωθεί και μέσα από το πρίσμα του συλλογικού συμφέροντος.

Συμφέρει μια κοινωνία (μια συλλογικότητα και τις στοχεύσεις της) να εντάξει την ομοφυλοφιλία στις συμβολικές της τελετουργίες; Τη συμφέρει να εγγράψει στην προμετωπίδα του αξιακού της συστήματος τις ομοφυλόφιλες σχέσεις; Με άλλα λόγια, συμφέρει μια κοινωνία να καλλιεργήσει την ομοφυλοφιλία;

Μια κοινωνία έχει συμφέρον να καλλιεργεί εκείνες τις αξίες, που της εξασφαλίζουν μακροημέρευση και αρμονία. Μια κοινωνία θέλει να καλλιεργεί εκείνες τις αξίες που της εξασφαλίζουν ότι θα υφίσταται και στο μέλλον ως οντότητα, θα διαθέτει δηλαδή μέλη, θα γεννάται ζωή, θα προάγεται η υγεία (btw, να θυμίσω ότι οι ομοφυλοφιλικές σεξουαλικές σχέσεις δεν γεννούν παιδιά…). Μια κοινωνία καλλιεργεί (ή θα πρέπει να καλλιεργεί) εκείνες τις αξίες που αποτρέπουν ζωτικές απειλές από το μέλλον της (το δημογραφικό, ας πούμε, ή μια έξωθεν εισβολή), καθώς κι εκείνες τις αξίες που εξασφαλίζουν υγεία και αρμονία στο παρόν της (αλληλοσεβασμός, ανεκτικότητα, αντιρατσισμός κοκ).

Ομοφυλόφιλοι πάντοτε υπήρχαν και πάντοτε θα υπάρχουν, όπως θα υπάρχουν πάντα, ας πούμε, χορτοφάγοι και καπνιστές. Ενδιαφέρει όμως μια κοινωνία να νοιαστεί για την αύξηση ή τη μείωση των χορτοφάγων; Πότε πρέπει να κάνει το ένα και πότε το άλλο; Και πότε πρέπει απλά να μην κάνει τίποτα, γιατί ούτε η αύξηση ούτε η μείωσή τους συνιστά πρόβλημα;

Υπάρχουν κοινωνίες που τα κράτη τους κάνουν ολόκληρες καμπάνιες εναντίον του καπνίσματος. Και τις κάνουν επειδή διαπιστώνουν ότι αυξάνονται πολύ οι καπνιστές, πράγμα που θα προκαλέσει στο μέλλον σοβαρά οικονομικά προβλήματα —πόσους καρκινοπαθείς μπορεί να στηρίξει ένα ασφαλιστικό σύστημα;— χώρια τα προβλήματα θνησιμότητας, που απειλούν την ίδια τη ζωτικότητα αυτών των κοινωνιών… Με άλλα λόγια, περιορίζουν ένα ατομικό δικαίωμα και σε κάποιες περιπτώσεις προσπαθούν να το προσβάλλουν ακόμα και μέσα στο ίδιο το πεδίο του δημόσιου συμβολισμού, χάριν ενός μείζονος συλλογικού συμφέροντος.

Μην παρανοηθώ: Λέγοντας αυτό, εννοώ τάχα πως θα πρέπει οι κοινωνίες να διεξάγουν καμπάνιες εναντίον της ομοφυλοφιλίας; Όχι, δεν εννοώ αυτό. Απλά, θέλω να πω ότι όπως νοιαζόμαστε για το συλλογικό μας μέλλον, όταν οι συνθήκες μάς υποχρεώνουν να εξετάσουμε το ζήτημα του καπνίσματος, κατά τον ίδιο τρόπο δεν θα πρέπει να αποκλείουμε τον παράγοντα “μέλλον”, όταν στο προσκήνιό μας ανακύπτουν και άλλα ζητήματα, όπως αυτά που προβάλλονται από την ομοφυλόφιλη ατζέντα. Θέλουμε τα παιδιά μας να βλέπουν στην προμετωπίδα του δημόσιου συμβολισμού την ομοφυλοφιλία ως επιλογή; Συμφέρει το μέλλον μας; Θέλουμε να τα μάθουμε να σέβονται τη διαφορετικότητα; Συμφέρει το παρόν μας; Ποιες εκπτώσεις πρέπει να κάνουμε στο παρόν, για να διασφαλίσουμε το μέλλον; Ή μήπως πρέπει να κάνουμε το αντίστροφο;

Σας μπέρδεψα με όλα αυτά; Μακάρι! Γιατί, μέσα από αυτό το μπέρδεμα, ήθελα να καταστήσω σαφές πως τα ζητήματα δεν είναι απλοϊκά (του τύπου “ναι σε όλα” ή “όχι σε όλα”), αλλά εξαιρετικά σύνθετα και απαιτούν πολυδιάστατες πολιτικές και κοινωνικές προσεγγίσεις. Στις σύγχρονες κοινωνίες, οι αντινομίες είναι πολλές και η δημόσια διαβούλευση κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Ούτε οι απαντήσεις είναι εύκολες. Κι ούτε αβίαστα προκύπτουν. Υπάρχουν πολλές αρχές, πολλές αξίες του σύγχρονου (δυτικού) πολιτισμού που συγκρούονται μεταξύ τους, κι εκεί πάνω, οι κοινωνίες οφείλουν να θέσουν δύσκολες και διαμφισβητούμενες προτεραιότητες…

Advertisements
This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…. Bookmark the permalink.

One Response to Περί ομοφυλοφιλίας ΙΙ: ατομικά δικαιώματα και συλλογικό συμφέρον

  1. Αλέξανδρος Πανταζίδης says:

    Αγαπητέ Βασίλη,

    Πράγματι, στην Ελληνική κοινωνία οι αντινομίες είναι πολλές και η δημόσια διαβούλευση κάθε άλλο παρά εύκολη είναι. Για το λόγο αυτό θα ήθελα να μιλήσουμε από κοντά για την ανάγκη έκδοσης του βιβλίου “THE WORLD CAFE – Shaping Our Futures Through Conversations That Matter”.

    Θα χαρώ να έχω σύντομα νέα σου.
    Αλέξανδρος Πανταζίδης (κιν. 6973753098)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s