Η Κοντσίτα, ο Κασιδιάρης κι η συλλογική μας ακρισία…

χέρια με αίμαΑπό το σοβαρό μέχρι το γελοίο υπάρχουν ένα σωρό διαβαθμίσεις. Το ίδιο ισχύει και για το διάνυσμα από το δημοκρατικό μέχρι το αντιδημοκρατικό, από το ανθρώπινο μέχρι το απάνθρωπο, από το λογικό μέχρι το παράλογο κ.ο.κ.

Η πρώτη δυσκολία έγκειται στο να μπορείς να ξεχωρίσεις τα δύο άκρα του διανύσματος: το σοβαρό από το γελοίο. Η δεύτερη δυσκολία έγκειται στο να μπορείς να ξεχωρίσεις τις μεταξύ τους διαβαθμίσεις (κι αν η κάθε διαβάθμιση βρίκεται εγγύτερα στο ένα ή στο άλλο άκρο).

Όμως επειδή το σοβαρό και το γελοίο (και όλα τα άλλα διανύσματα) υπάρχουν σε κάθε άνθρωπο, προκύπτει και μια τρίτη δυσκολία: πώς θα μπορέσεις να διακρίνεις μέσα σε έναν άνθρωπο (που ενίοτε προβάλλει σοβαρός, ενίοτε γελοίος), αν το κέντρο βάρους της ύπαρξής του χαρακτηρίζεται από γελοιότητα ή σοβαρότητα.

Αυτές οι τρεις δυσκολίες είναι νομίζω οξύτατες στην ελληνική κοινωνία, και ως πολίτες έχουμε εθιστεί στην ακρισία διαβαθμίσεων. Δείτε για παράδειγμα την τηλεόραση: στα δελτία ειδήσεων, το γελοίο διαδέχεται το σοβαρό με τόση ευκολία, που καταργείται κάθε έννοια διαβάθμισης και αμβλύνεται ο ορισμός των δύο άκρων (σοβαρού και γελοίου).

Γιατί τα λέω όλα αυτά; Διότι οι χθεσινές εκλογές έδειξαν ξανά πως ψηφίζουμε με κινητήρια δύναμη αυτή ακριβώς την αδυναμία μας να διακρίνουμε. Φερ’ ειπείν, αδυνατούμε να διακρίνουμε ότι ο τηλεοπτικός κονφερασιέ που κουστουμαρίζεται αίφνης και μιλάει σοβαρά για να αυτοπροβληθεί ως δήμαρχος, δεν έχει τη σοβαρότητα ως κέντρο βάρους της ύπαρξής του, διότι ένα πλήθος προϋπάρχουσας έκθεσής του στη σάχλα δεν μπορεί αυτομάτως να καταργηθεί. Δεν μπορούμε να διακρίνουμε τη εγκληματική σοβαρότητα του νεοναζιστικού φαινομένου και τον πυρηνικό ρόλο που αυτό διαδραματίζει στην ψυχοσύνθεση των ανισόρροπων «με τις μαύρες μπλούζες», και νομίζουμε τάχα πως πρόκειται για πατριώτες που υφίστανται άδικο διωγμό «από το σύστημα»…

Είναι λοιπόν το 16% των Αθηναίων νεοναζί; Νομίζω πως όχι. Είναι άνθρωποι με σοβαρή έλλειψη κριτικής ικανότητας, μια έλλειψη που απαντά επίσης (αλλά όχι εξίσου) και σε όλους εμάς τους άλλους, που επιλέγουμε είτε να ψηφίζουμε διεφθαρμένα κόμματα, είτε τσιρκολάνους πολιτευτές. Μέσα σ’ αυτή τη χύτρα της ακρισίας είμαστε όλοι, με τη διαφορά πως κάποιοι είναι πιο βαθιά χωμένοι μέσα (δεν μπορούν να διακρίνουν τα στοιχειωδέστερα των πραγμάτων) και κάποιοι άλλοι είναι στον αφρό ή (και) παλεύουν να βγούν απ’ έξω…

Συμπληρωματικά και επί τροχάδην: Η ακρισία έχει επίσης ρίζα και σε μια βαθύτερη συνθήκη της νεωτερικότητας. Εξηγούμαι: η απολυτοποίηση της αναγκαιότητας για ατομική ελευθερία γέννησε την διάθεση να διαρρήξουμε όλα τα δεσμά, όλα τα όρια. Όμως κάθε (δια)κρίση (στο επίπεδο της γλώσσας ή της ίδια της ζωής), προϋποθέτει όρια-ορισμούς. Ας πάρουμε ένα ακραίο παράδειγμα: για να κατανοήσουμε τι σημαίνει «άντρας» και τι σημαίνει «γυναίκα», και να μπορούμε να (δια)κρίνουμε τι είναι «άντρας» και τι «γυναίκα», πρέπει να αποδεχτούμε πως υφίστανται μεταξύ τους κάποια όρια-ορισμοί. Αν αυτά τα όρια γίνουν υδαρή κι η μία έννοια αρχίζει να εισχωρεί μέσα στην άλλη (σε συμβολικό επίπεδο ή —ακόμα χειρότερα— στο επίπεδο της καθημερινής ζωής), τότε αρχίζουμε να έχουμε δυσκολία κατανόησης και κρίσης. Εντάξει, το παράδειγμα είναι ακραίο και μπορεί να μην έχουμε φτάσει ως κοινωνία μέχρις αυτό το σημείο, αλλά αν ποτέ φτάσουμε σε τέτοια φάση σύγχυσης, καλό είναι να ξέρουμε πως θα έχει σίγουρα προηγηθεί (στο όνομα της «ελεύθερης», «αδέσμευτης» ύπαρξης) η διάρρηξη ενα σωρό άλλων ορίων: του σοβαρού και του γελοίου, του λογικού και του παράλογου, του ανθρώπινου και του απάνθρωπου κ.ο.κ.

Η ακρισία συνιστά τάχα ελαφρυντικό για τις επιλογές μας; Όχι, σε καμία περίπτωση. Οι άνθρωποι έχουμε ευθύνη για όλα. Είτε ψηφίσαμε στις εκλογές νεοναζί, από αδυναμία διάκρισης του τι εστί ναζισμός, είτε ψηφίσαμε στη Eurοvision μια «γυναίκα με μούσι» (στην παραγματικότητα: έναν μουσάτο, που νομίζει ότι είναι γυναίκα), από αδυναμία διάκρισης του τι εστί γελοίο, έχουμε την ίδια ευθύνη και πάσχουμε από την ίδια ασθένεια.

Μόνο που ενώ η ευθύνη είναι ίδια, στις εκλογές έχει πολύ περισσότερες συνέπειες και πολύ πιο σοβαρές…

Advertisements
This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s