Το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο…

ΕλύτηςΈνας φίλος μού θύμησε πριν λίγες μέρες πόσο ενθέρμως είχε εκφραστεί ο Ελύτης, όταν ο Αντώνης Σαμαράς είχε δώσει στη δημοσιότητα το προγραμματικό κείμενο της Πολιτικής Άνοιξης, πάνω από είκοσι χρόνια πριν. Σήμερα ξέρουμε πολύ καλά πόσο “άνοιξη” ήταν εκείνη η πρωτοβουλία και τι είδους ανανέωση κόμισε ο αρχηγός της στην πολιτική ζωή του τόπου…

Δεν κακίζω τον Ελύτη. Οι άνθρωποι είμαστε πεπερασμένες υπάρξεις και έχουμε ανάγκη να ελπίσουμε σε κάτι που μας ξεπερνά, ακόμα κι αν αυτό δεν είναι τίποτα παραπάνω από τη σκιά μας, καθώς αυτή μακραίνει στο βασίλεμα του ήλιου (λίγο πριν την καταπιεί το απόλυτο σκοτάδι).

Σήμερα όμως που παρακολουθώ το Ποτάμι και όσα λέγονται και γράφονται γι’ αυτό, θυμάμαι συνειρμικά εκείνη την υπόθεση της Πολιτικής Άνοιξης. Και θυμάμαι και κάτι άλλο από τον Ελύτη: «… το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο, δεν το αντέχουν οι άνθρωποι».

Ναι, όσο κι αν θέλουμε νέα πράγματα, όταν τύχει αυτά να σκάσουν μύτη, εμείς ξινίζουμε, γεμίζουμε τρόμο και ζητάμε διαπιστευτήρια παλιά. Παρότι νέα, θέλουμε να τα δούμε ντυμένα με ρούχα φορεμένα, αναγνωρίσιμα, για να μετριαστεί ο φόβος μας. Και δεν πρόκειται για φόβο πως το καινό θα αποδειχτεί κενό —ένας τέτοιος φόβος είναι καθόλα σεβαστός, καθότι “καμμένοι στον χυλό, φυσάμε το γιαούρτι”— αλλά για τον ασυνείδητο φόβο που προκαλεί κάθε απομάκρυνση από τις παλιές εικόνες. Ξεβολευόμαστε, δυσκολεύει η εσωτερική ερμηνεία των πραγμάτων, νιώθουμε ανοίκεια.

Παράδειγμα: Γράφει ο Κώστας Γιαννακίδης στο protagon μεμφόμενος το ποτάμι: “τρεις βασικές θέσεις είναι πολύ πιο ισχυρές από πενήντα γενικές”. Δηλαδή, αν καταλαβαίνω σωστά, δεν μας κάνει που το Ποτάμι δίνει απαντήσεις σε ποικίλα ερωτήματα (σωστές ή λάθος, δεν θα το κρίνω εδώ˙ εξάλλου είναι καθαρά υποκειμενικό). Θέλουμε να δούμε εκείνα τα παλιομοδίτικα κείμενα, που σωρηδόν έχουν κατατεθεί από όλα τα κόμματα στο παρελθόν, προκειμένου να καλοβολέψουμε μέσα μας τον νέο κομματικό σχηματισμό, να μη μας παραξενεύει τόσο το πού το πάει (λες κι η ζωή η ίδια καλοχωράει σε τέτοιες ανόητες διευθετήσεις). Θέλουμε “ιδεολογικά στίγματα” με πολύ συγκεκριμένα κλισέ και φόρμουλες. Μάς ξεβολεύει ο κόπος που πρέπει να δαπανηθεί από μέρους μας, προκειμένου να διαβάσουμε τις “πενήντα θέσεις” και εξ αυτών να παλέψουμε να σχηματίσουμε εικόνα, να καταλάβουμε τις κατευθύνσεις και τους παλμούς… Αυτό το τελευταίο είναι κομβικό: παλμοί! Όχι, δεν θέλουμε παλμούς, δεν θέλουμε ζωντανό αίμα σε καινούργιες αρτηρίες. Δεν θέλουμε ανθρώπους σαν κι εμάς, με δημιουργικότητα και θέληση. Θέλουμε γραβατωμένες φιγούρες σε πατιναρισμένες κορνίζες. Να χωράνε στις εσωτερικές μας αρχειοθετήσεις. Θέλουμε παλιά μοντέλα, για να εξασφαλίσουμε ερμηνείες, να μην τύχει και ξαφνιαστούμε, να μην τύχει και βρεθούμε μπροστά στο ανερμήνευτο — στην έκπληξη της πραγματικής ζωής… Αυτή την πραγματική ζωή τη λέμε απολιτίκ!

Εντάξει, έχω κι εγώ τους ενδοιασμούς μου απέναντι στο Ποτάμι. Σαραντάρισα σχεδόν — οι ενθουσιασμοί μέσα μου είναι πολύ πιο φειδωλοί. Κι αν τύχει και μ’ επισκεφτούν, είναι πιο φιλήσυχοι από παλιά. Αλλά το Ποτάμι παλεύω να μην το φοβάμαι. Παλεύω να του φιλοδωρίζω το μίνιμουμ της εμπιστοσύνης που έχει ανάγκη καθετί νέο, προκειμένου να μας δείξει πόσο αντέχει η ανάσα του πριν ξεπνοήσει.

Δεν είχε δίκιο ο Ελύτης με εκείνες τις μεγαλοστομίες του για τον αλλοτινό “σαματά” (και τον αρχηγό του, με το ομόηχο σχεδόν επώνυμο). Την Πολιτική Άνοιξη έπρεπε να την είχαμε καταλάβει: ούτε αδοκίμαστα ήταν τα στελέχη της, ούτε απ’ αλλού φερμένη η κορμοστασιά της. Μεγάλα λόγια τα ωραία της κείμενα. Ιδεολογικοί εξωραϊσμοί οι “βασικές θέσεις” της. Και; Τι απέμεινε απ’ όλα αυτά; Απομείναμε εμείς — πάλιν και πολλάκις προδομένοι από κάθε φανφαρόνικη “άνοιξη”, αλλά χωρίς να βάζουμε μυαλό: ζητάμε από κάθε νέα κίνηση, τις ίδιες πομφόλυγες, για να μπορέσουμε να μην ξεβολευτούμε με το ανίδωτο.

Κι ενώ αλλού αστόχησε ο ποιητής μας, εντούτοις θα ‘ναι εύστοχος εις το διηνεκές: «επειδή το αδοκίμαστο και το απ’ αλλού φερμένο δεν το αντέχουν οι άνθρωποι»…

Advertisements
This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s