Ο μύθος, το νόημα, οι ψεκασμένοι και ο ψυχίατρος…

mia erminia toy platonikou spilaiou-psychiatry on line radioΕίναι θλιβερό το πόσο μεγάλο εκτόπισμα έχει αποκτήσει στις συνειδήσεις μας το ανορθολογικό στοιχείο. Είναι εμφανές και ψηλαφίσιμο πια και στον δημόσιο χώρο: θεωρίες συνωμοσίας, καταστροφολογικά σενάρια επιστημονικής φαντασίας, αστικοί μύθοι, υπερβολές και φαντασιοκοπήματα πλασάρωνται πια στην αγορά ως δόκιμες (σχεδόν mainstream) ερμηνείες της πραγματικότητας, ως πειστικές απαντήσεις στα ερωτήματα που μας ταλαιπωρούν.

Ακούς για παράδειγμα σοβαρούς και καλιεργημένους ανθρώπους να σου μιλούν για το πώς είναι ΑΔΥΝΑΤΟΝ να κατέρρευσαν οι Δίδυμοι Πύργοι εξαιτίας του αεροπορικού συμβάντος! Δηλαδή, είδαμε με τα μάτια μας δύο αεροπλάνα να πέφτουν πάνω σε ουρανοξύστες και κατόπιν αυτοί να καταρρέουν, αλλά εμείς δεν καταδεχόμαστε να πιστέψουμε το προφανές, το αυτονόητο, και προτιμάμε να καταφύγουμε σε θεωρίες συνωμοσίας, προκειμένου να εξηγήσουμε το γεγονός. Γιατί;

Άλλο παράδειγμα: τα αεροπλάνα (από τότε που ήμασταν παιδιά) αφήνουν στον ουρανό μια ασπριδερή γραμμή νέφους στο διάβα τους (όχι όλες τις ώρες) και ξέρουμε πως υπάρχει συγκεκριμένη εξήγηση γι’ αυτό (βλ. http://www.giatimpampa.gr/fysikh/contrails/comment-page-1/?comments=1). Εντούτοις σήμερα κάποιοι προτιμούν την καταφυγή σε αστικούς μύθους ακόμα και για την εξήγηση των φυσικών φαινομένων. Γιατί συμβαίνει αυτό;

Η προσωπική εξήγηση που δίνω είναι επιγραμματικά η εξής: όταν η λογική γίνεται απάνθρωπη, ο άνθρωπος καταφεύγει στον μύθο. Με άλλα λόγια: H λογική είναι προσάρτημα της κανονικής μας ζωής, της φυσιολογικής μας πραγματικότητας. Όταν αυτή η πραγματικότητα, για ποικίλους λόγους, γίνεται ασφυκτική και απάνθρωπη, απαξιούμε να χρησιμοποιήσουμε τα εργαλεία της λογικής για να την ερμηνεύσουμε, να την προσεγγίσουμε και να την κατανοήσουμε, διότι εκλαμβάνουμε και αυτή τη λογική ως κομμάτι της θλιβερής πραγματικότητας. Τι μας μένει; Η καταφυγή στο μύθο, στην ανακούφιση που προσφέρει το παράλογο.

Δεύτερη εξήγηση συμπληρωματική: Η λογική (και δη ο ορθολογισμός) στην προσπάθειά της να μας απαλλάξει τα τελευταία τριακόσια χρόνια από ποικίλες δεισιδαιμονίες, έφτασε στο άλλο άκρο: απέκδυσε τα πάντα από το εσωτερικό τους περιεχόμενο, την “ιερότητά” τους, και αποφάνθηκε περίπου πως καθετί εξαντλείται στα συστατικά του. Συνέπεια αυτού υπήρξε ο μηδενισμός. Η ψυχή όμως του ανθρώπου δεν μπορεί να αναπνεύσει εκεί όπου τα πάντα περιορίζονται στις νομοτέλειες. Η ψυχή του ανθρώπου ανασαίνει εκεί που υπάρχουν εσωτερικά βάθη προς εξερεύνηση. Εκεί όπου οι προσωπικές συναντήσεις ελευθερώνουν τα πράγματα από την αναγκαιότητα των συστατικών τους και μεταποιούν τη χρήση σε σχέση, ξανοίγοντας νέες προοπτικές σ’ αυτό που ο φυσικές νομοτέλειες υποβάλλουν.

Άρα ο άνθρωπος, σε περιβάλλον μηδενισμού ασφυκτιά. Χάνει το νόημα. Μα η εύρεση του νοήματος είναι δύσκολη κι ο σημερινός άνθρωπος (για διαφόρους λόγους) δεν είναι μαθημένος στα δύσκολα. Η καταφυγή στον μύθο προσφέρει εύκολη διέξοδο ανακούφισης από τον μηδενισμό. Εντούτοις, πρόσκαιρη και απατηλή: Στο τέλος του τούνελ της ενασχόλησης με τον μύθο, σε περιμένει όχι το νόημα, αλλά ο ψυχίατρος…

Advertisements
This entry was posted in Εκεί που 'ναι κι οι άλλοι…. Bookmark the permalink.

2 Responses to Ο μύθος, το νόημα, οι ψεκασμένοι και ο ψυχίατρος…

  1. Dhmhtrhs says:

    “Η ψυχή όμως του ανθρώπου δεν μπορεί να αναπνεύσει εκεί όπου τα πάντα περιορίζονται στις νομοτέλειες. Η ψυχή του ανθρώπου ανασαίνει εκεί που υπάρχουν εσωτερικά βάθη προς εξερεύνηση. ”

    Και γιατί το ένα να αποκλείει το άλλο, βρε ξαδερφάκι; Αυτό δεν είναι τελικά η εξερεύνηση; Η ανακάλυψη νομοτελειών που δε φανταζόμαστε;

    (Ρίχνω εκεί πέρα έναν προβληματισμό να υπάρχει…)

    Δημήτρης

  2. vasargy says:

    Ναι, υπό μία έννοια, δεν έχεις άδικο. Έχουν και οι νομοτέλειες τη γοητεία τους. Την υπέροχη γοητεία τους, για την ακρίβεια…

    Εντούτοις, αν υπάρχει κάποια απόλυτη έννοια ελευθερίας, ή μάλλον αν υπάρχει κάποια ελευθερία που θα ‘πρεπε να μας ασκεί απόλυτη γοητεία, τότε θα πρέπει αυτή να είναι ελευθερία κι απ’ αυτές ακόμη τις νομοτέλειες της φύσης, από τους περιορισμούς της αιτίας και του αιτιατού. Κι αυτή η ελευθερία (αν είναι να αξίζει) τότε θα πρέπει να έχει τις βάσεις της όχι στον μύθο (και τη μαγεία), που είναι ένα άλλο είδος (“ανορθόλογης” αυτή τη φορά) νομοτέλειας, αλλά στην πραγματική δυναμική της αγάπης, όπου τα πρόσωπα γεννούν άπειρες δυνατότητες ύπαρξης.

    Θα μου πεις, υπάρχει τέτοιου είδους ελευθερία; Ή απλά κυνηγάμε την ουρά μας;

    Κοίτα, αν είναι να πάρουμε την απόφαση της πίστης, τότε καλό είναι αυτή η πίστη να τα διεκδικεί όλα. Τι νόημα έχει να πληρώνεις το βαρύ κόστος της πίστης, μόνο και μόνο για να διεκδικείς τη μιζέρια των ημίμετρων;

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s